PL
HU
EN
Przez ostatnie miesiące pracowaliśmy nad kursem online, filmami edukacyjnymi i materiałami dydaktycznymi. Teraz nadszedł czas, żeby wyjść z ekranu i spotkać się z ludźmi twarzą w twarz. Od maja 2026 roku ruszamy z cyklem 20 warsztatów stacjonarnych | 10 w Polsce (Kielce) i 10 na Węgrzech (Budapeszt). Planujemy dotrzeć do co najmniej 300 seniorów.
Ale zanim opowiemy o szczegółach logistycznych, wyjaśnijmy najważniejsze: dlaczego warsztaty stacjonarne, skoro mamy kurs online? Odpowiedź jest prosta | bo nauka to nie tylko przekazywanie informacji. To także doświadczenie, emocje i społeczność. Badania Lisowskiej i Łojko (2025) jednoznacznie wskazują, że łączenie edukacji online z warsztatami stacjonarnymi (tzw. model blended learning) daje najlepsze rezultaty w edukacji osób starszych. Kurs online dostarcza wiedzę | warsztaty pozwalają ją przeżyć i przećwiczyć.
Co Cię czeka na warsztatach?
Każdy warsztat trwa 90 minut. Nie dłużej | bo badania pokazują, że po półtorej godzinie koncentracja seniorów wyraźnie spada, a my chcemy, żeby każda minuta była wartościowa. Nie krócej | bo potrzebujemy czasu na ćwiczenia praktyczne, dyskusję i podsumowanie.
Grupy maksymalnie 12-osobowe
To jedna z naszych niepodlegających negocjacjom zasad. Jurczyk-Romanowska (2016) wykazała w swoich badaniach, że edukacja seniorów jest najskuteczniejsza w małych grupach, gdzie każdy uczestnik czuje się zauważony i bezpieczny. W grupie 12 osób prowadzący ma czas na indywidualną uwagę, a uczestnicy chętniej zadają pytania i dzielą się doświadczeniami. Dla porównania | typowe szkolenie „z cyberbezpieczeństwa" organizowane przez instytucje publiczne często odbywa się w salach na 30-50 osób. To może działać przy wykładzie, ale nie przy praktycznej nauce rozpoznawania oszustw.
Podejście polimetodyczne
Nie będziemy przez 90 minut opowiadać suchych faktów ze slajdów. Każdy warsztat opiera się na zróżnicowanych metodach nauczania | to podejście, które w literaturze naukowej nazywa się polimetodycznym. W praktyce oznacza to, że w ciągu jednego spotkania uczestnicy doświadczą kilku różnych form nauki.
Zaczynamy od krótkiej, angażującej prezentacji problemu | nie suchych statystyk, ale konkretnych historii. Prawdziwe przypadki oszustw z Polski i Węgier, które pokazują, jak wyglądają zagrożenia w praktyce. Następnie przechodzimy do symulacji | najważniejszego elementu warsztatu, o którym powiemy więcej za chwilę. Po symulacji jest czas na omówienie | co się wydarzyło, jakie emocje towarzyszyły uczestnikom, co ich zaskoczyło. Potem ćwiczenie praktyczne | na przykład wspólne sprawdzanie, czy dana strona internetowa jest prawdziwa, czy fałszywa. Na koniec każdy uczestnik dostaje checklistę | podsumowanie najważniejszych zasad bezpieczeństwa, które można zabrać do domu i powiesić np. przy telefonie.
Struktura każdego warsztatu
Choć tematyka poszczególnych warsztatów się różni (jeden dotyczy oszustw telefonicznych, inny fałszywych inwestycji, jeszcze inny zakupów internetowych), każde spotkanie ma tę samą czteroczęściową strukturę:
Część 1: Symulacja (ok. 25 minut). Uczestnicy biorą udział w realistycznej inscenizacji oszustwa. Nie wiedzą z góry, jaki scenariusz ich czeka | element zaskoczenia jest kluczowy, bo w realnym życiu oszustwa też przychodzą niespodziewanie.
Część 2: Omówienie (ok. 20 minut). Prowadzący omawia z grupą, co się wydarzyło. Jakie sygnały ostrzegawcze pojawiły się w symulacji? Co uczestnicy zauważyli, a co im umknęło? Jakie emocje towarzyszyły decyzjom? Ta część jest kluczowa | to tu następuje właściwa nauka, bo uczestnicy analizują własne reakcje.
Część 3: Ćwiczenie praktyczne (ok. 25 minut). Uczestnicy w parach lub małych grupach wykonują konkretne zadanie: sprawdzają prawdziwość strony internetowej, analizują podejrzanego SMS-a, ćwiczą rozmowę z „podejrzanym" telefonem. Prowadzący pomaga i udziela informacji zwrotnej.
Część 4: Checklista i podsumowanie (ok. 20 minut). Każdy uczestnik otrzymuje wydrukowaną checklistę z najważniejszymi zasadami bezpieczeństwa związanymi z tematem warsztatu. Wspólnie omawiamy poszczególne punkty, odpowiadamy na pytania, rozwiązujemy wątpliwości. Checklisty są zaprojektowane tak, żeby można je było powiesić w widocznym miejscu | przy telefonie, na lodówce, obok komputera.
Symulacje oszustw | kluczowy element
Symulacje to serce naszych warsztatów i to, co wyróżnia ODYSSEY na tle innych programów edukacyjnych. Inspiracją był dla nas czeski projekt „Nedame se" (Mazalova, 2016), który jako jedyny w Europie Środkowo-Wschodniej udowodnił naukowo, że symulacje oszustw skutecznie zmieniają zachowania seniorów | uczestnicy programu wykazywali dwukrotnie większą ostrożność niż grupa kontrolna.
Jak wyglądają nasze symulacje? Przygotowaliśmy kilkanaście scenariuszy, które odwzorowują najczęstsze typy oszustw wymierzonych w seniorów w Polsce i na Węgrzech. Oto kilka przykładów:
Scenariusze telefoniczne
Prowadzący (lub przeszkolony aktor-wolontariusz) dzwoni na telefon uczestnika z nieznanego numeru. Podaje się za wnuczka, który miał wypadek. Prosi o pilną pomoc finansową. Mówi, żeby nie dzwonić do nikogo innego. Uczestnik musi zdecydować, jak zareaguje | a potem cała grupa omawia sytuację. W innym scenariuszu dzwoni „pracownik banku", który informuje o „podejrzanej transakcji" na koncie i prosi o podanie danych do logowania.
Scenariusze SMS-owe
Uczestnicy dostają na swoje telefony przygotowane wcześniej wiadomości SMS | imitujące powiadomienia z banku, poczty, urzędu skarbowego. Muszą ocenić, które wiadomości są prawdziwe, a które fałszywe. Uczą się rozpoznawać charakterystyczne cechy phishingowych SMS-ów: literówki, podejrzane linki, presja czasu, żądanie danych osobowych.
Scenariusze offline
Nie wszystkie oszustwa dzieją się w internecie. Przygotowaliśmy też scenariusze „domowe" | na przykład inscenizację wizyty fałszywego kontrolera gazowego, który chce wejść do mieszkania i prosi o okazanie dokumentów. Albo scenkę, w której „sąsiadka" prosi o pożyczkę na chwilę, bo „bankomat nie działa". Te scenariusze są szczególnie ważne dla seniorów, którzy rzadko korzystają z internetu, ale są narażeni na oszustwa „w realu".
Debriefing | klucz do skuteczności
Sam udział w symulacji to za mało. Kluczowym elementem jest debriefing | szczegółowe omówienie tego, co się wydarzyło. Konieczna (2025) podkreśla w swoich badaniach, że refleksja po doświadczeniu edukacyjnym jest decydująca dla trwałości zdobytej wiedzy. Podczas debriefingu prowadzący nie ocenia uczestników | nie mówi „źle zrobiłeś" ani „dałeś się nabrać". Zamiast tego pyta: „Co czułeś w tym momencie?", „Co Cię skłoniło do tej decyzji?", „Gdybyś mógł cofnąć czas, co byś zrobił inaczej?". To bezpieczna przestrzeń do nauki na własnych doświadczeniach | bez wstydu i oceniania.
Gdzie i kiedy?
Polska | Kielce
W Polsce planujemy 10 warsztatów, które odbędą się w Kielcach w okresie od maja do września 2026 roku. Warsztaty będą organizowane we współpracy z Regionalne Centrum Wolontariatu w Kielcach (RCW), które jest polskim partnerem projektu ODYSSEY. RCW ma wieloletnie doświadczenie w pracy z seniorami i doskonałą sieć kontaktów w lokalnej społeczności.
Warsztaty będą odbywać się w dostępnych lokalizacjach | sal w domach kultury, bibliotekach i centrach senioralnych. Zadbaliśmy o to, żeby miejsca były łatwo dostępne komunikacją miejską i pozbawione barier architektonicznych. Konkretne daty i adresy zostaną ogłoszone w kwietniu 2026 na naszej stronie i w mediach społecznościowych.
Węgry | Budapeszt
Na Węgrzech organizujemy kolejne 10 warsztatów, tym razem w Budapeszcie. Odpowiada za nie nasz węgierski partner | Institute for Cultural Relations Policy (ICRP). Warsztaty będą prowadzone w języku węgierskim, z tymi samymi scenariuszami symulacji, ale dostosowanymi do węgierskiego kontekstu | inne numery telefonów, inne nazwy instytucji, inne typowe oszustwa. Harmonogram jest analogiczny: maj-wrzesień 2026.
Prowadzenie warsztatów równolegle w dwóch krajach pozwoli nam na coś bardzo wartościowego naukowo | porównanie doświadczeń i wyników. Czy seniorzy w Polsce i na Węgrzech reagują podobnie na te same typy oszustw? Czy kulturowe różnice wpływają na podatność na manipulację? Czy metody edukacyjne, które działają w jednym kraju, sprawdzają się w drugim? Te pytania nie mają jeszcze odpowiedzi w literaturze naukowej | ODYSSEY pomoże je znaleźć.
Dla kogo?
Warsztaty ODYSSEY są skierowane do trzech głównych grup odbiorców:
Seniorzy 60+
To nasza główna grupa docelowa. Zapraszamy wszystkie osoby powyżej 60. roku życia | niezależnie od poziomu zaawansowania technologicznego. Nie trzeba umieć obsługiwać komputera, żeby skorzystać z naszych warsztatów. Wiele scenariuszy dotyczy oszustw telefonicznych i „domowych", które nie wymagają żadnych umiejętności cyfrowych. Jednocześnie przygotowaliśmy też materiały dla osób, które korzystają z internetu i chcą robić to bezpieczniej.
Pawłowska-Cyprysiak (2022) podkreśla w swoich badaniach, że programy edukacyjne dla seniorów powinny być inkluzywne | obejmować zarówno „cyfrowych wykluczonych", jak i „cyfrowych debiutantów". W ODYSSEY staramy się realizować tę zasadę: nikt nie jest „za mało zaawansowany" na nasze warsztaty.
Opiekunowie
Zapraszamy też osoby, które opiekują się seniorami | dorosłe dzieci, wnuki, sąsiadów, pracowników opieki społecznej. Opiekunowie odgrywają kluczową rolę w ochronie seniorów przed oszustwami. Mogą pomóc skonfigurować telefon, zainstalować filtry antyphishingowe, regularnie rozmawiać o nowych zagrożeniach. Na warsztatach opiekunowie dowiedzą się, jakie oszustwa są obecnie najczęstsze, jak rozmawiać z seniorem o bezpieczeństwie (bez protekcjonalności!) i jakie proste kroki mogą podjąć, żeby zmniejszyć ryzyko.
Edukatorzy
Trzecia grupa to osoby pracujące z seniorami w roli edukacyjnej | animatorzy kulturalni, bibliotekarze, pracownicy UTW (Uniwersytetów Trzeciego Wieku), wolontariusze. Dla nich warsztaty ODYSSEY to nie tylko źródło wiedzy, ale też inspiracja metodyczna. Pokażemy, jak projektować angażujące spotkania edukacyjne, jak prowadzić symulacje, jak budować bezpieczną przestrzeń do nauki. Wszystkie nasze materiały | scenariusze symulacji, checklisty, prezentacje | udostępnimy do bezpłatnego wykorzystania.
Udział jest bezpłatny
Podkreślamy to wyraźnie: udział we wszystkich warsztatach ODYSSEY jest całkowicie bezpłatny. Projekt jest finansowany ze środków programu Erasmus+ Unii Europejskiej, co oznacza, że nie pobieramy żadnych opłat od uczestników. Nie trzeba się też rejestrować z dużym wyprzedzeniem | wystarczy zgłosić chęć udziału, a my zarezerwujemy miejsce.
Wierzymy, że bezpieczeństwo finansowe i cyfrowe nie powinno być przywilejem osób, które stać na drogie szkolenia. To prawo każdego seniora | i naszym zadaniem jest to prawo realizować.
Jeśli chcesz wziąć udział w warsztatach, śledzić terminy lub zgłosić swoją instytucję jako miejsce realizacji | odwiedź naszą stronę, zajrzyj do zakładki Wydarzenia lub napisz do nas przez formularz kontaktowy. Do zobaczenia w maju!